Afgelopen november schreef ik me in voor een scholingsdag over verlaat verdriet. Samen met een collega reed ik naar Harderwijk, benieuwd naar wat deze dag ons zou brengen. Het onderwerp sprak me aan, al dacht ik op dat moment niet direct aan situaties uit mijn eigen praktijk. Maar zoals zo vaak in dit vak: de werkelijkheid bleek rijker en gelaagder dan ik vooraf kon vermoeden.
Wat is verlaat verdriet?
Verlaat verdriet is het verdriet dat niet volledig gevoeld of verwerkt kon worden op het moment van verlies, maar zich later in het leven alsnog aandient. Het komt veel voor bij mensen die op jonge leeftijd een ouder, verzorger of andere dierbare zijn verloren. De rouw was er wel, maar kreeg toen geen plek, en keert terug, soms jaren of zelfs decennia later.
In de auto bespraken mijn collega en ik of we dit herkenden in ons werk. Ik dacht van niet… maar tijdens de scholingsdag, toen jonge mensen hun verhaal deelden over het verlies van een ouder op jonge leeftijd en de stille leegte die dat met zich meebracht, werd het me duidelijk: dit ís wat sommige van mijn cliënten ervaren. Alleen had ik het nog niet in deze woorden gezien.
Een verhaal dat binnenkwam
Ik moest denken aan een jonge vrouw die ik begeleid. Ze verloor haar vader plotseling toen ze zeven jaar oud was. Nog geen drie maanden later overleed haar moeder na een langdurig ziekbed. Haar moeder, in haar laatste weken, probeerde nog opvang te regelen voor haar dochtertje. Dat werd een nichtje van 23 jaar oud. Goedbedoelend, maar zelf nog zo jong.
Het werd geen warme, veilige plek, hoe graag iedereen dat ook had gewild. Toen deze vrouw haar levensverhaal met me deelde, voelde ik diepe compassie en verdriet. En ook ongeloof: hoe heeft ze zich hier ooit doorheen geworsteld?
Vandaag de dag is ze een volwassen vrouw. Sterk en zelfstandig. Maar haar rouw? Die heeft ze nooit echt mogen voelen. Ze moest dóór. Er waren volwassenen om haar heen met eigen prioriteiten. En dus leerde ze zich aan te passen, niet te veel te voelen, vooral sterk te zijn. Het verdriet sloeg ze op.
Als oud verdriet zich opnieuw aandient
Verlaat verdriet laat zich vaak zien op overgangsmomenten in het leven: een nieuwe relatie, het krijgen van kinderen, een scheiding, ziekte, of het verlies van een ander dierbaar persoon. Het verdriet lijkt “uit het niets” te komen, maar is eigenlijk oud verdriet dat eindelijk gezien wil worden.
Mensen met verlaat verdriet ervaren bijvoorbeeld: een diep gevoel van gemis of eenzaamheid, Moeite met vertrouwen of intimiteit, De neiging altijd sterk te moeten zijn, Somberheid of leegte zonder duidelijke oorzaak, Over verantwoordelijk zijn voor anderen, Een verlangen naar erkenning: “Zie mij.”
Ruimte maken voor wat er was
Verlaat verdriet is geen zwakte. Het betekent niet dat je het toen “niet goed” hebt gedaan. Integendeel: het laat zien dat je systeem precies heeft gedaan wat nodig was om te overleven. Pas wanneer het leven veiliger aanvoelt, komt er ruimte om alsnog te voelen wat toen te pijnlijk was.
Zo kwam deze jonge vrouw ook bij mij. Ze had mijn auto zien staan en dacht: Misschien heb ik toch wat hulp nodig… En zo maakten we een afspraak.
Wat ik voor haar kan betekenen
Samen gaan we op zoek naar dat verlate verdriet. We verkennen, erkennen, en maken ruimte om het te mogen zien. Niet om te “repareren”, maar om rust te vinden. Geestelijke rust. Want wanneer je begrijpt waar je verdriet vandaan komt, kun je het ook erkennen als iets dat gezien mag worden, door jezelf.
De scholingsdag gaf me nieuwe inzichten en handvatten, maar vooral bevestiging. Bevestiging van mijn overtuiging dat het in mijn werk draait om échte aandacht voor de mens achter het verhaal. Dat er ruimte moet zijn voor rouw, ook als die pas jaren later komt.
